1. Średniowieczna Ziemia – bezpieczna i przytulna?

Często można spotkać się dziś z twierdzeniem, jakoby średniowieczni ludzie wiązali wysoką rangę swojego miejsca we wszechświecie z rzekomym przekonaniem o tym, że Ziemia jest największym obiektem kosmicznym. W wiekach średnich człowiek miał też mniemać, że kosmiczne przestrzenie są niewielkie w porównaniu z Ziemią. Miałoby się to później zderzyć z nowymi odkryciami astronomicznymi XVI i XVII wieku, zwłaszcza z dokładniejszym oszacowaniem przeogromnych rozmiarów kosmosu, i w efekcie przynieść coś w rodzaju „kosmicznego szoku”: człowiek nagle zdał sobie sprawę z tego, że planeta, na której żyje, jest niewielka, a kosmos niezmierzony – i miało to rzekomo wstrząsnąć podstawami jego światopoglądu.

W internetowej witrynie pewnego liceum im. Mikołaja Kopernika można przeczytać takie słowa o patronie szkoły:

„[Kopernik] określił rozmiary świata: […] «rozmiary drogi Ziemi wokół Słońca mają się tak do rozmiarów świata, jak rzecz o rozmiarach skończonych do nieskończoności. Kosmos jest niezmierzony». […]
Wpływ, jaki wywarło dzieło Kopernika, był ogromny. Rozładował on bezpowrotnie zacofany obskurantyzm średniowieczny, obalił poglądy, jakoby świat istniał tylko dla człowieka”1.

Read More →

1. Dziwna a niesamowita opowieść o krawędzi Ziemi

Pierwszą część naszej wędrówki po średniowieczu poświęciliśmy ówczesnym poglądom na temat kształtu Ziemi. I okazała się ona okrągła. W obecnej, drugiej części zobaczymy, co w średniowieczu mniemano o możliwości mieszkania „z drugiej strony”, czyli „od dołu” Ziemi. Wydaje się bowiem, że od XIX wieku przesądów w tej sprawie narosło co najmniej tyle samo, co w kwestii kulistości naszego globu.

Tym razem za punkt wyjścia weźmiemy kilka przykładów z amerykańskiej literatury dla dzieci z przełomu XIX i XX wieku. Przed stu laty na tych właśnie źródłach całe pokolenie formowało swoje odczucia wobec średniowiecznej wiedzy i do dziś te właśnie teksty są ważnym elementem popularnej kultury dla ciekawych świata uczniów.

Zaczniemy od pewnej książki proponowanej do dziś amerykańskim rodzicom i nauczycielom (w ramach internetowego Baldwin Online Children’s Literature Project) jako materiał do edukowania dzieci w Stanach Zjednoczonych1. Prezentowana na tej internetowej stronie kolekcja składa się wyłącznie z klasyki, mającej kształtować wyobraźnię i wiedzę dzieci w XXI wieku. Zaraz sprawdzimy, czego można się tam dowiedzieć o planach Krzysztofa Kolumba.

Read More →

1. Średniowiecze widziane w XIX wieku

Któż nie zna tak często spotykanej w podręcznikach ilustracji przedstawiającej stopień naukowego zacofania średniowiecza: okrąg płaskiej ziemi pokrytej pagórkami, lasami i wioskami, w oddali – wieże kilku kościołów. Wszystko to przykryte zaś, jak misą, półkulą nieba, na której widnieją malutkie mrugające gwiazdki, do tego większy nieco sierp księżyca i słoneczna tarcza z wyraźnie wyrysowaną twarzą1. Na pierwszym planie widnieje postać mnicha: w swojej wędrówce dotarł właśnie do krańców świata, do tego miejsca w przytulnym, średniowiecznym kosmosie, gdzie dach nieba styka się z podłogą ziemi. Ciekawski mnich wystawił głowę poza niebiańskie sklepienie i podziwia kosmiczną maszynerię wprawiającą firmament w ruch.


Read More →

W dzisiejszych czasach, kiedy przyklejanie komuś etykietki antysemityzmu stało się dla niektórych wygodnym orężem w ideologicznej walce z różnego rodzaju oponentami, modne też stało się u niektórych kojarzenie tego, co katolickie, czy w ogóle chrześcijańskie, z tym, co nazistowskie. Czyni się tak oczywiście w tym celu, aby uderzyć w katolicyzm czy w ogóle w chrześcijaństwo. […]

Read More →

W Polsce od pewnego czasu w środowiskach antyklerykalnych robi dość dużą karierę redagowany przez byłego księdza, Romana Kotlińskiego1, tygodnik „Fakty i Mity”. Nic dziwnego, pismo to bowiem specjalizuje się w opisywaniu ciemnej strony Kościoła rzymskokatolickiego. Wokół tegoż tygodnika tworzy się już nawet swego rodzaju nimb estymy, jaką obdarzają go co bardziej fanatyczni antyklerykałowie, grupujący się […]

Read More →

Jakiś czas temu w polskich kinach wyświetlano film Stygmaty. Chociaż film był puszczany w kinach już dwa lata temu, postanowiłem jednak dopiero teraz o nim napisać. Z dwóch powodów. Po pierwsze, wydaje się, że bardziej obiektywne jest pisanie o czymś dopiero po jakimś czasie, gdy już opadną pochopne sądy i burzliwe emocje, a w ich […]

Read More →