Antytrynitarianie nie dają wiary, że Klemens Aleksandryjski (ur. 150), jeden z pierwszych pisarzy wczesnochrześcijańskich, mógł nauczać o Trójcy Świętej.

Przykładowo, Świadkowie Jehowy wręcz temu zaprzeczają. Wymieniając Ireneusza (ur. przed 140), Nowacjana (ur. ok. 200) i właśnie Klemensa Aleksandryjskiego oraz cytując ich wypowiedzi, które akurat nie mówią o Trójcy Świętej (ale o ludzkiej naturze Jezusa), stanowczo napisali:

„Ich wypowiedzi nie dają żadnych podstaw do twierdzenia, jakoby wierzyli w Trójcę” („Strażnica” nr 20/1993, s. 29).

Wobec tego prześledźmy wypowiedzi Klemensa i sami wyciągnijmy wnioski o jego nauce.

Oto o czym on uczył:

1) zrodzony, a nie stworzony i odwieczny Syn Boży;
2) Bóstwo Chrystusa i cześć dla Niego;
3) osobowość, Bóstwo i cześć dla Ducha Świętego;
4) Trójca Święta.

Poniżej przedstawimy cytaty z dzieł Klemensa Aleksandryjskiego i inne opinie antytrynitarian.

Zrodzony, a nie stworzony i odwieczny Syn Boży

Antytrynitarianie sądzą, że Klemens Aleksandryjski uważał Jezusa za stworzenie. Świadkowie Jehowy w swej broszurze nauczają:

„Klemens Aleksandryjski nazwał Jezusa w jego bycie przedludzkim «stworzeniem», natomiast Boga – «nie stworzonym i nieprzemijającym, jedynym prawdziwym Bogiem»” (Czy wierzyć w Trójcę?, Brooklyn 1989, s. 7).

Oto zaś nauka Klemensa:

„Kiedy mówi: Co było na początku (1 J 1,1), to wskazuje na urodzenie Syna, który jest bez początku i razem z Ojcem istnieje […]. Słowo samo istniejące razem z Ojcem w jedności substancji jest wiekuiste i nie utworzone” (Adumbrationes in 1 J 1,1, za: W. Granat, Bóg Jeden w Trójcy Osób, Lublin 1962, s. 355).

„A On, jako Jednorodzony i Pierworodny, jest nazwany «Światłością niedostępną» [por. 1 Tm 6,16] […]. Taki byt nie istnieje ani wśród pierwszych stworzeń, ani wśród ludzi” (Wypisy z Theodota, I, 10,5).

„Wyrażenie «z łona jutrzenki jak rosę Cię zrodziłem» [Ps 110,3] rozumiemy jako odniesione do pierworodnego Boskiego Słowa. Podobnie «Twoje imię jest przed słońcem» [por. Ps 72,17], księżycem, przed wszelkim stworzeniem” (Wypisy z Theodota, I, 20,1).

„w Początku […] Logos w swej tożsamości stał się Synem przez odgraniczenie się od [Ojca], a nie przez własną substancję” (Wypisy z Theodota, I, 19,1).

„To jest właśnie ta Nowa Pieśń, objawienie odwiecznego Słowa, które nam się teraz ukazało. Niedawno objawił się nam odwiecznie istniejący Zbawiciel. Objawił się jako ten, który w istnieniu jest, ponieważ «Słowo było u Boga». Objawił się jako Nauczyciel, przez którego wszystko zostało stworzone. Słowo, jako Stwórca, dało nam życie w momencie stworzenia świata, jako Nauczyciel pouczyło, jak sprawiedliwie żyć, aby jako Bóg poprowadził nas do życia wiecznego” (Zachęta Greków, I, 7,3).

„Słońce zmartwychwstania, Ten, «Który przed jutrzenką został zrodzony» [Ps 110,3] i życie daje poprzez swoje promienie” (Zachęta Greków, IX, 84,2).

„«Obrazem zaś Boga» jest Jego Słowo (i rodzony Syn Umysłu [Ojca], Boskie Słowo, Światło służące za pierwowzór światła), a obrazem Słowa jest prawdziwy człowiek” (Zachęta Greków, X, 98,4).

„Ten wieczny Jezus, jeden wielki Kapłan jednego Boga, tego samego Ojca prosi za ludźmi i woła do nich” (Zachęta Greków, XII, 120,2).

„Najpiękniejsze odbicie Ojca, wieczny Syn, Zwycięzca, najpierw zmierzał od Jerozolimy, teraz prowadzi do nieba” (Zachęta Greków, XII, 121,1).

„Słowo odwieczne, wiek nieskończony, światło wieczne […], Tyś sprawcą cnoty w życiu godziwym chwalących Boga hymnami […]. Chrystusowi Królowi (składajmy) świętą odpłatę za naukę żywota. Śpiewajmy razem, śpiewajmy w skromności Synowi przepotężnemu” (Wychowawca, 3).

„Tak więc filozofia barbarzyńska i helleńska wieczną Prawdę rozerwała na części, które jednak nie należą do mitu o Dionizosie, lecz do nauki Bożej o Słowie wiecznie istniejącym” (Kobierce, I, 57,6).

„Nie wiedzą zatem, dlaczego Pan się nie ożenił? Po pierwsze, miał On swą własną oblubienicę – Kościół; następnie nie był zwykłym człowiekiem, aby potrzebował jakiejś pomocy cielesnej. Nie miał również żadnej konieczności płodzenia dzieci, jako trwający wiecznie, oraz urodził się jako jedyny Syn Boży” (Kobierce, III, 49,3).

„Bo Syn działa, gdy widzi dobroczynne działanie Ojca [por. J 5,19], On nazwany Bogiem Zbawcą, Początek wszystkiego, jako wizerunek Boga samego niewidzialnego, Prapoczątek przedwieczny, który ukształtował wszystko, co po Nim powołane zostało do życia” (Kobierce, V, 38,7).

„W świecie zaś ducha – kogoś najodleglejszego pochodzeniem, bezczasowy Początek, nie mający początku, pierwszy owoc wszelkich bytów – Syna. Przez Niego można poznać ostateczną Przyczynę, Ojca wszystkiego, Byt najstarszy i najbardziej dobroczynny dla wszystkich” (Kobierce, VII, 2,2-3).

„W takiej oto duszy, dzięki jej posłuszeństwu w stosunku do przykazań, zakłada swą świętą siedzibę Władca wszystkiego, co śmiertelne i co nieśmiertelne, Król i Stwórca piękna moralnego, istniejące rzeczywiście Prawo i Zarząd świata, i Logos odwieczny, będący dla każdego z osobna i dla wszystkich razem jednym i tym samym Zbawicielem. On jest istotnie Jednorodzonym, odbiciem chwały Wszechkróla, Wszechwładcy – Ojca” (Kobierce, VII, 16,5-6).

Pierworodny wobec każdego stworzenia (Kol 1,15)

„Przez «obraz Boga niewidzialnego» określa Logos, w Jego tożsamości; «Pierworodny z wszelkiego stworzenia» [Kol 1,15], ponieważ zrodzony bez jakiejkolwiek namiętności. On stał się Stworzycielem i Początkiem tworzącym całość stworzenia i bytu. To «w Nim» ostatecznie Ojciec «wszystko stworzył» [Kol 1,16]” (Wypisy z Theodota, I, 19,4).

Mądrość Boża (Prz 8,22)

Antytrynitarianie lubią przywoływać Klemensa Aleksandryjskiego jako tego, który stosuje do Jezusa tekst Prz 8,22 (np. Świadkowie Jehowy patrz „Wieczyste zamierzenie” Boże odnosi teraz triumf dla dobra człowieka, [b.m.] 1978, s. 27). Sugerują przez to, że nauczał on o stworzeniu Syna. Tymczasem Klemens najczęściej nazywa Jezusa Mądrością Bożą, przywołując tekst 1 Kor 1,24, a nie Prz 8,22. Tak robi dziesiątki razy. Jeden raz przytacza on Prz 8,22, ale też tekst ten raczej mówi o mądrości w „kategorii mocy, a nie bytu”. Oto jego słowa:

„Dlatego Salomon powiada, że Mądrość została stworzona przez Wszechmocnego przed niebem i przed ziemią, i przed wszelkimi bytami. Jeśli ktoś ma w niej udział (myślę o kategorii jej mocy, a nie bytu), tego ona uczy uzyskać pełne pojęcie o sprawach boskich i ludzkich” (Kobierce, VI, 138,4).

Zaznaczam też, że przytaczana powyżej publikacja Świadków Jehowy nie podaje, na jakie dzieło Klemensa się powołuje!

W innym miejscu o Mądrości Bożej Klemens pisze:

„Niewiedza bowiem nie dotyczy Syna, który jeszcze przed utworzeniem świata był doradcą swego Ojca. Był On mądrością, «którą się radował» [Prz 8,30] wszechmogący Bóg. «Mocą Boga» [1 Kor 1,24] jest Syn, ponieważ jest prapoczątkowym Słowem Ojca jeszcze sprzed powstania wszystkiego. I w najwłaściwszym znaczeniu jako «Mądrość Boga» mógł On być nazwany również Nauczycielem istot za Jego pośrednictwem stworzonych” (Kobierce, VII, 7,4-5).

Jezus jako Mądrość nie może być według Klemensa stworzeniem, bowiem pisze on, że pierwszymi stworzeniami było siedmiu wybranych aniołów, tzn. archaniołów:

„Siedmiu co do liczby jest najpierw stworzonych archaniołów, mających największą moc […]” [por. Ap 8,2, Tb 12,15] (Kobierce, VI, 143,1).

Bóstwo Chrystusa i cześć dla Niego

Antytrynitarianie zaprzeczają Bóstwu Chrystusa i Jego równości z Ojcem. Świadkowie Jehowy uczą:

„Klemens Aleksandryjski nazwał […] Boga – «nie stworzonym i nieprzemijającym, jedynym prawdziwym Bogiem». Powiedział, że Syn «jest następny po jedynym wszechmocnym Ojcu», ale nie jest Mu równy” (Czy wierzyć w Trójcę?, s. 7).

Oto natomiast nauka Klemensa:

„Co do nas, to mówimy, że Słowo w swojej tożsamości jest Bogiem w Bogu, jest Tym, który – co jest także powiedziane – istnieje w «łonie Ojca» [J 1,18], niepodzielny, bez rozdzielenia, jeden Bóg. «Wszystko przez Niego się stało» [J 1,3] […]” (Wypisy z Theodota, I, 8,1-2).

„Wyrażenie «z łona jutrzenki jak rosę Cię zrodziłem» [Ps 110,3] rozumiemy jako odniesione do pierworodnego Boskiego Słowa” (Wypisy z Theodota, I, 20,1).

„To samo Słowo, będące jednym i drugim, a więc Bogiem i Człowiekiem, ukazało się ludziom jako przyczyna wszystkich dóbr” (Zachęta Greków, I, 7,1).

„Słowo, jako Stwórca dało nam życie w momencie stworzenia świata, jako Nauczyciel pouczyło, jak sprawiedliwie żyć, aby jako Bóg poprowadziło nas do życia wiecznego” (Zachęta Greków, I, 7,3).

„Jan, zwiastun Słowa, na pewno w taki sposób nawoływał ludzi, aby byli gotowi na przyjście Boga, Chrystusa” (Zachęta Greków, I, 10,1).

„Słowo jest żyjące i ten, który został pogrzebany z Chrystusem, razem z Bogiem jest wywyższony” (Zachęta Greków, II, 27,2).

„«Obrazem zaś Boga» jest Jego Słowo (i rodzony Syn Umysłu [Ojca], Boskie Słowo, Światło służące za pierwowzór światła), a obrazem Słowa jest prawdziwy człowiek” (Zachęta Greków, X, 98,4).

„Uwierz, człowiecze, Człowiekowi i Bogu. Uwierz, człowiecze, Cierpiącemu i Uwielbionemu. Uwierzcie, niewolnicy, żyjącemu Bogu, który umarł. Wszyscy ludzie, wierzcie w jedynego Boga, Pana wszystkich ludzi” (Zachęta Greków, X, 106,4-5).

„Będąc zaś Bogiem, przewidział Jezus i to, o co Go będą pytać […]” (Czy człowiek bogaty może być zbawiony, 6).

„Bądź litościwy dla swoich sług, Ojcze kierujący Izraelem, Synu i Ojcze, którzy Obaj jesteście Jednym, Panie!” (Wychowawca, 3, 12,100, za: J. Salij, Nadzieja poddawana próbom, Poznań 1995, rozdz. Odnówmy w sobie prawdę o Trójjedynym Bogu!).

„Bo Syn działa, gdy widzi dobroczynne działanie Ojca [por. J 5,19], On nazwany Bogiem Zbawcą, Początek wszystkiego, jako wizerunek Boga samego niewidzialnego, Prapoczątek przedwieczny, który ukształtował wszystko, co po Nim powołane zostało do życia” (Kobierce, V, 38,7).

„Mimochodem dał nam Dawid do zrozumienia, jak się zdaje, że Zbawca jest Bogiem, nazywając go «obliczem Boga Jakuba», to jest Tego, który przyniósł Dobrą Nowinę i Naukę od Ojca. Dlatego też Apostoł nazwał Syna «odbiciem chwały Ojca» [Hbr 1,3], to jest Tego, który podał w swej nauce prawdę o Bogu i określał Go jako «Jedynego Boga i Ojca» [por. Ef 4,6], jak również jako Jedynego Wszechwładcę «Którego nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn objawi» [Mt 11,27]. A to, że jest jeden Bóg, wyrażone zostało słowami: «szukających oblicza Boga Jakuba», którego «jedynego» jako będącego Bogiem i Ojcem nazywa «dobrym» [por. Mt 19,17] nasz Zbawca i Bóg” (Kobierce, VII, 58,3-6).

Różny od archaniołów

„Siedmiu co do liczby jest najpierw stworzonych archaniołów, mających największą moc […]” [por. Ap 8,2, Tb 12,15] (Kobierce, VI, 143,1).

„W ten sposób czymś, co przewyższa wszystko inne na ziemi, jest człowiek najzbożniejszy, czymś najwznioślejszym w niebiesiech – anioł, byt najbliższy co do miejsca Bogu i uczestniczący już w sposób bardziej czysty w życiu wiecznym i błogosławionym. Ale najbardziej doskonała i najświętsza, i najwznioślejsza, i najbardziej władcza, i najbardziej królewska, i najbardziej dobroczynna jest natura Syna, która stoi najbliżej jedynego Wszechwładcy” (Kobierce, VII, 5,2-3).

Patrz też Wypisy z Theodota, I, 10,1; I, 11,2; I, 27,1; Kobierce, VI, 57,5 – 58,1.

Jednorodzony Bóg (J 1,18)

„A apostoł Jan mówi: «Boga nikt nigdy nie ujrzał. Tylko Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, Ten o Nim pouczył» [J 1,18]; przy tym nazwał Niewidzialne i Niewypowiedzialne łonem Boga” (Kobierce, V, 81,3).

Równy Ojcu

„On wzgardzony z powodu swego zewnętrznego objawienia, czczony ze względu na swe dzieło, oczyszczający, zbawiający i łaskawy, boski Logos, który bez najmniejszego sprzeciwu stawiany jest na równi z Bogiem i Panem wszechświata, ponieważ był Jego Synem, a «Słowo było u Boga»” (Zachęta Greków, X, 110,1).

Wszechmogący

„Lecz tam [w wyższym świecie] z jednej strony Jednorodzony, Umysł w ścisłym sensie, jest obdarzony właściwą formą, właściwą najczystszą istotą, jest absolutnie wszechwładny i bezpośrednio posiada moc Ojca” (Wypisy z Theodota, I, 10,3).

„Śpiewajmy razem, śpiewajmy w skromności Synowi przepotężnemu” (Wychowawca, 3).

„Logos bowiem Ojca wszechrzeczy nie jest rozumem ujętym w słowa, lecz jest mądrością i dobrocią Boga jak najbardziej widoczną, mocą wszechwładną i istotnie boską, oraz wolą Wszechmogącego, niemożliwą do niezauważenia, nawet dla ludzi w nią nie wierzących” (Kobierce, V, 6,3).

„Pamiętajmy przecież, że Pan jest Mocą Boga i że ta Moc nigdy nie doznaje osłabienia […]. Jego moc sprawcza nie ogranicza się tylko do tego świata, lecz działa wszędzie i zawsze” (Kobierce, VI, 47,4).

„Nie pozostaje więc nam nic innego, jak wznieść się jeszcze wyżej ponad aniołów i szukać ich nauczyciela. A ponieważ istnieje tylko jeden, nie stworzony Byt, wszechmogący Bóg, Byt jedyny i odwiecznie istniejący, za którego przyczyną «wszystko się stało, a bez Niego nie stało się nic» [J 1,3] […], oraz ponieważ On to jest nazwany Mądrością przez wszystkich bez wyjątku proroków, a więc jest On Nauczycielem wszystkich bez wyjątku istot stworzonych, On jest współdoradcą Boga, wszystko naprzód wiedzącego” (Kobierce, VI, 58,1).

„Ale najbardziej doskonała i najświętsza, i najwznioślejsza, i najbardziej władcza, i najbardziej królewska, i najbardziej dobroczynna jest natura Syna, która stoi najbliżej jedynego Wszechwładcy. Ona jest najwyższą Zwierzchnością, która wszystko ustawia wedle woli Ojca i wszystkim najlepiej zarządza, wszystko urzeczywistnia swą nieznużoną i ustawiczną siłą, bezustannie z natężeniem śledząc tajemne myśli Boga, przy których pomocy działa. Ale nigdy nie opuszcza swego punktu obserwacyjnego Syn Boży, nie ulegający podziałowi ani uszczupleniu, ani zmianie miejsca, lecz jest w każdym czasie wszędzie i w żaden sposób nie jest ograniczony, cały jest myślą, cały jest światłem, pochodzącym od Ojca, cały jest okiem, wszystko widzi, wszystko słyszy, wszystko wie, Mocą przenika moce. Jemu jest podległe całe wojsko aniołów i bogów, ponieważ objął cały święty zarząd nad światem, jako Słowo pochodzące od Ojca, z woli Tego, który Mu poddał świat pod władzę” (Kobierce, VII, 5,2-6).

Alfa i Omega (Ap 22,13)

„Dlatego Logos został nazwany alfą i omegą [por. Ap 22,13], bo w Nim jednym koniec staje się początkiem i ustaje znowu u pierwotnego początku, nigdzie nie doznawszy przerwy” (Kobierce, IV, 157,1).

„W ten sposób wyraził się także sam Pan: «Jam alfą i omegą, początkiem i końcem» [Ap 21,6, 22,13]; «za Jego pośrednictwem wszystko się stało, a bez Niego nic się nie stało» [por. J 1,3]” (Kobierce, VI, 141,7).

Wielki Bóg (Tt 2,13)

„To samo Słowo, będące jednym i drugim, a więc Bogiem i Człowiekiem, ukazało się ludziom jako przyczyna wszystkich dóbr. Przez Niego bowiem pouczeni, jak należy żyć, jesteśmy przenoszeni do życia wiecznego. Oto, co powiedział ów boski Apostoł Pana: «Ukazała się bowiem łaska Boga, która niesie zbawienie wszystkim ludziom […], oczekując błogosławionej nadziei i objawienia się chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego, Jezusa Chrystusa» [Tt 2,11-13]. To jest właśnie ta Nowa Pieśń, objawienie odwiecznego Słowa, które nam się teraz ukazało. Niedawno objawił się jako ten, który w istnieniu jest, ponieważ «Słowo było u Boga». Objawił się jako Nauczyciel, przez którego wszystko zostało stworzone. Słowo, jako Stwórca dało nam życie w momencie stworzenia świata, jako Nauczyciel pouczyło, jak sprawiedliwie żyć, aby jako Bóg poprowadził nas do życia wiecznego” (Zachęta Greków, I, 7,1-3).

Syn Dobry

Klemens zazwyczaj mówi, że tylko Ojciec jest dobry, choć Biblia wbrew jemu przydziela dobroć Bogu (Mk 10,18), a Jezus jest przecież Bogiem (J 20,28). Ale i o Chrystusie mówi on jako o „dobrym Logosie”.

Oto słowa Klemensa o Ojcu:

„Kto mianowicie nie ma rozeznania dobra, jest zły, ponieważ «Jeden tylko dobry jest», Ojciec” (Kobierce, V, 63,8).

„Mimochodem dał nam Dawid do zrozumienia, jak się zdaje, że Zbawca jest Bogiem, nazywając go «obliczem Boga Jakuba», to jest Tego, który przyniósł Dobrą Nowinę i Naukę od Ojca. Dlatego też Apostoł nazwał Syna «odbiciem chwały Ojca» [Hbr 1,3], to jest Tego, który podał w swej nauce prawdę o Bogu i określał Go jako «Jedynego Boga i Ojca» [por. Ef 4,6], jak również jako Jedynego Wszechwładcę «Którego nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn objawi» [Mt 11,27]. A to, że jest jeden Bóg, wyrażone zostało słowami: «szukających oblicza Boga Jakuba», którego «jedynego» jako będącego Bogiem i Ojcem nazywa «dobrym» [por. Mt 19,17] nasz Zbawca i Bóg” (Kobierce, VII, 58,3-6).

Oto słowa Klemensa o Ojcu i Synu:

„Bóg będzie wielbiony w pełnej świadomości przez zbawionych, za sam fakt zbawienia, i będzie rozpoznawany z wieku na wiek jako Jedyny Dobry i jako Jedyny Zbawiciel za pośrednictwem Syna” (Kobierce, VII, 41,7-8).

Oto słowa Klemensa o Synu:

„Tylko bowiem na sercu człowieka wierzącego […] wspiera się głowa wszelkich bytów, dobry i łagodny Logos” (Kobierce, I, 23,2).

„Bo przecież słowo dobrego Boga musi być dobre. Jakże to Zbawca miałby nie być dobry?!” (Kobierce, I, 90,5).

„Mojżesz był, krótko mówiąc, żywym Prawem, prowadzonym przez dobry Logos” (Kobierce, I, 167,3).

„Dobrotliwy Logos szafując hojnie miłością do człowieka poucza […]” (Kobierce, II, 95,1).

„Logos bowiem Ojca wszechrzeczy nie jest rozumem ujętym w słowa, lecz jest mądrością i dobrocią Boga jak najbardziej widoczną, mocą wszechwładną i istotnie boską, oraz wolą Wszechmogącego, niemożliwą do niezauważenia, nawet dla ludzi w nią nie wierzących” (Kobierce, V, 6,3).

„Ale najbardziej doskonała i najświętsza, i najwznioślejsza, i najbardziej władcza, i najbardziej królewska, i najbardziej dobroczynna jest natura Syna, która stoi najbliżej jedynego Wszechwładcy” (Kobierce, VII, 5,2-3).

„W ten sposób za wolą wszechpotężnego Ojca Syn stał się sprawcą wszelkiego dobra” (Kobierce, VII, 8,5).

„Bogu zawsze zależało, aby zbawić społeczność ludzką. Dlatego Dobry Bóg posłał Dobrego Pasterza” (Zachęta Greków, XI, 116,1).

Wszechobecny

„On był również Światłością z wysoka [J 1,8] i Tym, który został objawiony w ciele [1 Tm 3,16], widzianym na tej niskości, a nie niższy od Tego, który jest na wysokości. Przez zstąpienie z wysoka tu, na ziemię, Zbawca nie został rozdzielony, tak jakby uległo zmianie miejsce z jednego na drugie albo opuściłby On jedno, zyskując drugie. Lecz był on Wszechobecnym, był jednocześnie przed swoim Ojcem i tu na niskości, bo On był mocą Ojca [por. 1 Kor 1,24]” (Wypisy z Theodota, I, 4,2).

Patrz też cytowane powyżej Kobierce, VII, 5,2-6.

Wszechwiedzący

„Niewiedza bowiem nie dotyczy Syna, który jeszcze przed utworzeniem świata był doradcą swego Ojca. Był On mądrością, «którą się radował» [Prz 8,30] wszechmogący Bóg. «Mocą Boga» [1 Kor 1,24] jest Syn, ponieważ jest prapoczątkowym Słowem Ojca jeszcze sprzed powstania wszystkiego. I w najwłaściwszym znaczeniu jako «Mądrość Boga» mógł On być nazwany również Nauczycielem istot za Jego pośrednictwem stworzonych” (Kobierce, VII, 7,4-5).

Patrz też cytowane powyżej Kobierce, VII, 5,2-6.

Stworzyciel (Kol 1,15)

„Przez «obraz Boga niewidzialnego» określa Logos, w Jego tożsamości; «Pierworodny z wszelkiego stworzenia» [Kol 1,15], ponieważ zrodzony bez jakiejkolwiek namiętności. On stał się Stworzycielem i Początkiem tworzącym całość stworzenia i bytu. To «w Nim» ostatecznie Ojciec «wszystko stworzył» [Kol 1,16]” (Wypisy z Theodota, I, 19,4).

„Niedawno objawił się jako ten, który w istnieniu jest, ponieważ «Słowo było u Boga». Objawił się jako Nauczyciel, przez którego wszystko zostało stworzone. Słowo, jako Stwórca dało nam życie w momencie stworzenia świata, jako Nauczyciel pouczyło, jak sprawiedliwie żyć, aby jako Bóg poprowadziło nas do życia wiecznego” (Zachęta Greków, I, 7,3).

„Będziesz bowiem wraz z aniołami czcił chóralnym tańcem niestworzonego, niezniszczalnego, jedynego i prawdziwego Boga, współśpiewając nam ze Słowem Bożym. Ten wieczny Jezus, jeden wielki Kapłan jednego Boga, tego samego Ojca prosi za ludźmi i woła do nich: «Słuchajcie, niezliczone ludy», albo raczej wszyscy rozumni, zarówno barbarzyńcy, jak i Grecy; wzywam cały rodzaj ludzki, którego, z woli Ojca, jestem Stworzycielem. Przyjdźcie do mnie, abym mógł was włączyć w szeregi jednego Boga i jednego Słowa Bożego” (Zachęta Greków, XII, 120,2-3).

Cześć dla Syna

„On wzgardzony z powodu swego zewnętrznego objawienia, czczony ze względu na swe dzieło, oczyszczający, zbawiający i łaskawy, boski Logos, który bez najmniejszego sprzeciwu stawiany jest na równi z Bogiem i Panem wszechświata, ponieważ był Jego Synem, a «Słowo było u Boga»” (Zachęta Greków, X, 110,1).

„Skoro na początku było Słowo, Ono było i jest boskim początkiem rzeczy. Przybrało dawne, święte imię, zasługujące na największą cześć, imię Chrystusa, którego nazwałem Nową Pieśnią” (Zachęta Greków, I, 6,5).

„Chrystusowi Królowi [składajmy] świętą odpłatę za naukę żywota. Śpiewajmy razem, śpiewajmy w skromności Synowi przepotężnemu” (Wychowawca, 3).

„Jemu przez Syna Jego, Jezusa Chrystusa, Pana żywych i umarłych, i przez Ducha Świętego niechaj będzie sława, cześć, panowanie i wiekuista chwała Jego majestatu, teraz i w pokolenia pokoleń, i na wieki wieków. Amen” (Czy człowiek bogaty może być zbawiony, 42).

„[…] świadcząc cześć Bogu wszechrzeczy za pośrednictwem czci dla arcykapłańskiego Logosu” (Kobierce, II, 45,7).

„Nie obawiajcie się ich gróźb i nie ulegajcie panice, Pana naszego, Jezusa Chrystusa, uwielbiajcie w sercach waszych najwyższą czcią [por. 1 P 3,14-15]” (Kobierce, IV, 46,3).

„Mamy polecenie uwielbiać i czcić Słowo, w przekonaniu, że On jest naszym Zbawicielem i Władcą, a za Jego pośrednictwem czcić Ojca, i to nie tylko w wybranych do tego celu dniach, jak inni, ale bez przerwy, czyniąc to przez całe życie i na wszelki sposób” (Kobierce, VII, 35,1).

Osobowość, Bóstwo i cześć dla Ducha Świętego

Zaprzeczając trynitaryzmowi w nauce Klemensa Aleksandryjskiego, antytrynitarianie zarazem negują Bóstwo i osobowość Ducha Świętego oraz cześć dla Niego. Świadkowie Jehowy jednak w swoich publikacjach nie przedstawiają żadnych konkretnych stwierdzeń na temat Ducha Świętego w nauce Klemensa.

Oto jego nauka:

„Uczniowie Walentyna mówią, że Duch, którego w szczególny sposób posiadał każdy z proroków dla ich posługi, został wylany na wszystkich [należących do] Kościoła […]. Lecz lekceważą fakt, że Pocieszyciel działający stale w Kościele jest tej samej substancji i tej samej mocy co Ten, który stale działał w Starym Testamencie” (Wypisy z Theodota, I, 24,1-2).

„Bez wątpienia znali naukę Ducha prorocy i Jego uczniowie. Przyjęli ją bowiem za pośrednictwem swej wiary tak, jak Duch im podał” (Kobierce, I,45,2).

„Ja przynajmniej nie inaczej pojmuję te słowa, jak tylko tak, że jest to wzmianka o Trójcy Świętej. Tym trzecim jest mianowicie Duch Święty. Tym drugim – Syn Boży, «za pośrednictwem którego wszystko się stało wedle woli Ojca» [J 1,3]” (Kobierce, V, 103,1).

„A właściwie działa tu istotnie odrębny, prawdziwie najważniejszy, zwierzchni i władczy Duch Święty” (Kobierce, VI, 155,4).

„Dzięki składając, wychwalajmy jednego Ojca i Syna, Syna i Ojca, który wraz z Duchem Świętym jest Wychowawcą i Mistrzem. Wszystko od Niego jednego, przez Którego wszystko jest czymś jednym, przez Którego jest wieczność, Którego członkami wszyscy jesteśmy, Którego chwalą na wieki” (Wychowawca, 3, 12,100; za: Nadzieja poddawana próbom, rozdz. Odnówmy w sobie prawdę o Trójjedynym Bogu!).

„Jemu przez Syna Jego, Jezusa Chrystusa, Pana żywych i umarłych, i przez Ducha Świętego niechaj będzie sława, cześć, panowanie i wiekuista chwała Jego majestatu, teraz i w pokolenia pokoleń, i na wieki wieków. Amen” (Czy człowiek bogaty może być zbawiony, 42).

Patrz też poniżej: Trójca Święta.

Trójca Święta

Antytrynitarianie przeczą temu, że Klemens Aleksandryjski uczył o Trójcy Świętej.

Świadkowie Jehowy, wymieniając Klemensa wśród innych pisarzy wczesnochrześcijańskich oraz cytując ich wybrane słowa (np. trzy zdania Klemensa) napisali:

„Ich wypowiedzi nie dają żadnych podstaw do twierdzenia, jakoby wierzyli w Trójcę” („Strażnica” nr 20/1993, s. 29).

W innej publikacji uczą:

„Nawet jeśli Klemens czasami zdaje się wykraczać poza biblijną naukę o Jezusie, nigdzie nie wspomina o Trójcy złożonej z trzech równych osób w jednym Bogu” („Strażnica” nr 7/1992, s. 28) – w powyższej „Strażnicy” na stronach 27-28 Świadkowie Jehowy zamieścili kilka wyrwanych z kontekstu króciutkich fragmentów z dzieł Klemensa, które posłużyły im do powyższych wniosków. Przemilczeli zaś inne, poniższe wypowiedzi.

Oto zaś jego nauka:

„Ja przynajmniej nie inaczej pojmuję te słowa, jak tylko tak, że jest to wzmianka o Trójcy Świętej. Tym trzecim jest mianowicie Duch Święty. Tym drugim – Syn Boży, «za pośrednictwem którego wszystko się stało wedle woli Ojca» [J 1,3]” (Kobierce, V, 103,1).

„Stawszy się więc samowystarczalnym oraz nie doznając żadnych innych potrzeb, poznał wolę Wszechmogącego tak, że jego modlitwa uzyskuje natychmiastową realizację. Osiągnął bliskość Wszechpotężnej Mocy, aż natrudziwszy się nad swym uduchowieniem, zjednoczy się wreszcie z Duchem Świętym poprzez miłość bez granic” (Kobierce, VII, 44,5-6).

„Gdyż ten, który stał się opieczętowany przez Ojca, Syna i Ducha Świętego, nie jest już więcej przedmiotem ataków wszelkich innych Mocy i przez trzy Imiona został uwolniony od wszelkiej triady zepsucia” (Wypisy z Theodota, IV, 80,3).

„Bądź litościwy dla swoich sług, Ojcze kierujący Izraelem, Synu i Ojcze, którzy Obaj jesteście Jednym, Panie! […] Dzięki składając, wychwalajmy jednego Ojca i Syna, Syna i Ojca, który wraz z Duchem Świętym jest Wychowawcą i Mistrzem. Wszystko od Niego jednego, przez Którego wszystko jest czymś jednym, przez Którego jest wieczność, Którego członkami wszyscy jesteśmy, Którego chwalą na wieki” (Wychowawca, 3, 12,100, za: Nadzieja poddawana próbom, rozdz. Odnówmy w sobie prawdę o Trójjedynym Bogu!).

„O cudowna tajemnico! Jeden jest Ojciec wszechświata i jedno także Słowo wszechświata, Duch Święty też jeden i wszędzie ten sam” (Wychowawca, 1, 42,1, za: J.N.D. Kelly, Początki doktryny chrześcijańskiej, s. 102-103).

„[…] bo nie widzą bogactw wewnętrznych i nie rozumieją, jak wielki […] skarb utwierdzony mocą Boga Ojca, krwią Syna Bożego i rosą Ducha Świętego” (Czy człowiek bogaty może być zbawiony, 34).

„Jemu przez Syna Jego, Jezusa Chrystusa, Pana żywych i umarłych, i przez Ducha Świętego niechaj będzie sława, cześć, panowanie i wiekuista chwała Jego majestatu, teraz i w pokolenia pokoleń, i na wieki wieków. Amen” (Czy człowiek bogaty może być zbawiony, 42).

„Twoim sternikiem będzie Słowo Boga, a Duch Święty przyprowadzi cię do portu niebiańskiego. Wtedy ujrzysz swego Boga […]” (Zachęta Greków, XII, 118,4).

Na koniec świadectwo Rufina z Akwilei (ur. 345), który pisał o fałszowaniu przez heretyków pism Orygenesa i wspomniał też o takim procederze wobec dzieł Klemensa. Daje on takie zapewnienie:

„Inny Klemens, kapłan aleksandryjski i nauczyciel tamtejszego kościoła, niemal we wszystkich swych pismach określa chwałę i wiekuistość Trójcy jako jedną i tę samą” (O fałszowaniu pism Orygenesa, 4).

Jak z powyższych tekstów Klemensa Aleksandryjskiego widać, nie można go uważać za antytrynitarianina. Choć niewiele pisał na interesujący nas temat (zajmował się raczej krytyką wierzeń pogańskich), to jednak te fragmenty jego pism, które zachowały się do dziś, ukazują jego wiarę i wiarę Kościoła tamtego czasu w Trójcę Świętą.

Uwagi:

Wszystkie wyróżnienia w tekście pochodzą od autora artykułu.

Cytaty z pism starochrześcijańskich za:

Klemens Aleksandryjski, Czy człowiek bogaty może być zbawiony, przekł. J. Czuj, Warszawa 1953;

W. Granat, Bóg Jeden w Trójcy Osób, Lublin 1962;

M. Michalski, Antologia literatury patrystycznej, Warszawa 1975;

J.N.D. Kelly, Początki doktryny chrześcijańskiej, Warszawa 1988;

J. Salij, Nadzieja poddawana próbom, Poznań 1995;

Pamfil z Cezarei, Obrona Orygenesa. Rufin z Akwilei, O fałszowaniu pism Orygenesa, przekł. S. Kalinkowski, Kraków 1996;

Apologie. Minucjusz Feliks, Oktawiusz, Do Diogneta. Klemens Aleksandryjski, Zachęta Greków, przekład M. Szarmach, A. Świderkówna, ks. J. Sołowianiuk, Warszawa 1988;

Klemens Aleksandryjski, Kobierce, tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska, Warszawa 1994;

Klemens Aleksandryjski, Wypisy z Theodota, tłum. P. Siejkowski, Kraków 2001.

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>