CZY FLAWIUSZ JEST WIARYGODNIEJSZY NIŻ RELACJE BIBLIJNE

Wielu tak zwanych racjonalistów i przeciwników Biblii przyjmuje dziś niemal na zasadzie „bezspornej oczywistości”, że relacje Józefa Flawiusza są o wiele bardziej wiarygodne historycznie niż relacje Nowego Testamentu. Kiedy więc dochodzi do niezgodności – głównie pomiędzy tym, co podaje np. Nowy Testament, a tym, co podaje Flawiusz – „racjonaliści” na zasadzie pewnika z miejsca przyjmują, że to Flawiusz ma rację, a nie NT. Twierdzą oni wtedy często, że „historia przeczy NT”, tak jakby Flawiusz był samą historią, a nie jedynie jedną z jej interpretacji1. Jednakże czy takie założenie jest słuszne? W niniejszym eseju ukażę, że nie, rozbijając w ten sposób kolejny laicki mit racjonalistyczny. Jak dalej zobaczymy, Flawiusz nie tylko był w wielu miejscach niezgodny z ustaloną historią, ale momentami był sprzeczny z ustaloną geografią starożytną i wręcz z samym sobą. Popełniał też zwykłe błędy arytmetyczne w zakresie chronologii starożytnej.

Niezgodności z historią

W swej Wojnie żydowskiej Flawiusz popełnia bardzo często błędy historyczne, wprowadzając tam również bardzo wiele anachronizmów. Pisze on2 np., że Juda zawarł przymierze z Rzymianami za życia Antiocha, choć wiadomo, że przymierze to zawarto już po śmierci Antiocha, za Demetriusza I3. Flawiusz myli się też, twierdząc4, że Antioch najechał za czasów Judy na jego kraj. Nie dokonał tego Epifanes, lecz jego wodzowie: Gorgiasz, Lizjasz i Dorymenes (por. 1 Mch 3,38-40).

We wspomnianym dziele Flawiusz pisze5, że Juda zginął pod Akedasą. Nie jest to prawda. Pod Akedasą nie zginął Juda, lecz Nikanor, wóz Demetriusza (nie Antiocha). Juda zaś zginął pod Elasą w kwietniu 160 roku (por. 1 Mch 9,5.18).

Flawiusz pisze6, że Jonates doprowadził do pojednania z Rzymianami i synem Antiocha (por. 1 Mch 11,57). Pisząc w ten sposób, Flawiusz pomieszał Antiocha V i Antiocha VI, który był synem Aleksandra Balasa, pretendenta do tronu w 153 roku p.n.e., a nie synem Antiocha.

Flawiusz pisze7, że od wyjścia Żydów z niewoli babilońskiej do objęcia władzy przez Arystobula (103-104 p.n.e.) minęło 471 lat i 3 miesiące. Jest to nieprawda. Okres ten wynosi 433 lata.

Flawiusz pisze, że Herod był zarządcą (strategos) Judei8, choć był on tylko prokuratorem na tym obszarze9.

Flawiusz pisze10, że żona Heroda, Mariamme, była córką Hirkana, choć była ona wnuczką Hirkana11.

Flawiusz pisze, że Żydzi wyruszyli z Babilonu w drogę powrotną za czasów Kserksesa12. Jednakże wiadomo, że powrót ten nastąpił za Artakserksesa Longimana I, nie zaś za Kserksesa.

Flawiusz pisze, że Glafira poślubiła Archelaosa po śmierci swego męża, Juby II13, króla Numibii. Jest to jednak nieprawda, gdyż monety z 23 roku n.e. świadczą, że jej małżeństwo z Archelaosem doszło do skutku, gdy Juba jeszcze żył.

Flawiusz podaje, że Cezar August panował 57 lat, 6 miesięcy i 2 dni14. Okres podany tu przez Flawiusza jest w przyblizeniu o 1 miesiąc za długi. Flawiusz podaje również błędnie, że Tyberiusz panował 22 lata, 5 miesięcy i 3 dni15. W rzeczywistości okres ten trwał 22 lata, 6 miesięcy i 28 dni.

Flawiusz podaje, że w 39/40 roku Petroniusz wyruszył na wyprawę przeciw przybytkowi świątyni z trzema legionami16, choć wyruszył on tam tylko z dwoma legionami17.

Flawiusz podaje, że Gajusz panował 3 lata i 8 miesięcy18, choć panował on 3 lata i 10 miesięcy19.

Flawiusz podaje, że od kampanii Marka Fulwiusza Flakkusa do końca kampanii Cezara upłynęło 80 lat20, choć okres ten naprawdę wynosi 75 lat.

Flawiusz podaje, że Perea obejmowała Pellę, choć Pella należała do obszaru Dekapolu, a nie Perei21.

Flawiusz pisze, że Wespazjan został cezarem w wyniku przymusu, jaki wywarli na nim żołnierze22. W rzeczywistości został on cezarem dlatego, że tak chciał Tyberiusz Juliusz Aleksander, wojsko zaś złożyło Wespazjanowi przysięgę wierności dopiero kilka dni później23.

Flawiusz pisze, że obwód trzeciego muru Jerozolimy miał 9 – 10 km24. Jednak z danych historycznych wynika, że obwód całego miasta (którego trzeci mur był tylko częścią) miał nie więcej niż 27 stadiów, tzn. 5 km25.

Flawiusz twierdzi, że Sedecjasz oglądał na własne oczy, jak zrównano przybytek i Jerozolimę z ziemią26. Tymczasem jest to niemożliwe, ponieważ Sedecjasz został oślepiony i uprowadzony przez Nabuchodonozora do Babilonii, zanim miasto i przybytek spalono (2 Krl 25,1-10).

Flawiusz pisze, że czas od założenia Jerozolimy do zburzenia jej przez Tytusa wynosi 2177 lat27. Okres ten wynosi jednak 2124 lata.

Flawiusz twierdzi, że Petiliusz Cerealiusz był namiestnikiem Germanii28. Nie mógł on jednak być namiestnikiem Germanii, ponieważ nie był wcześniej konsulem w tym rejonie, a tylko konsul mógłby zostać tam namiestnikiem.

Flawiusz pisze, że od czasu zbudowania przybytku aż do jego zamknięcia za Paulinusa minęły 343 lata29. Liczba ta jest jednak zawyżona o 100 lat.

Flawiusz błędnie utożsamił30 Artakserksesa z Aswerusem (por. Est 1,1), który był Kserksesem I, a nie Artakserksesem. Natomiast w innym swoim dziele anachronicznie umieścił opis potęgi asyryjskiej w czasie wcześniejszym niż należało to zrobić z historycznego punktu widzenia31.

Flawiusz pisze, że Argiwowie uważali Danaosa za „najdawniejszą postać w historii”32. W rzeczywistości za najstarszą postać w historii uważali oni Inachosa, syna Okeanosa i Tetydy.

Flawiusz pisze, że okres od panowania Eiromosa do założenia Kartaginy wynosi 155 lat i 8 miesięcy33. Z podanych przez niego wcześniej liczb wynika jednak po ich zsumowaniu, że okres ten był krótszy.

Flawiusz podaje, że syn Amenofisa wyruszył na bitwę pod Peluzjum i walczył też w innych bitwach34. Jednak jest to niemożliwe, bowiem miał on wtedy dopiero 5 lat.

Flawiusz pisze, że Dora to miasto idumejskie35. Jednak jest to miasto fenickie.

Flawiusz pisał, że Izrael w czasach perskich cieszył się wolnością przez 120 lat, do czasów Pompejusza36. Okres ten wynosił jednak nie więcej niż 80 lat.

Sprzeczności w dziełach Flawiusza

W dziełach Flawiusza pojawia się też wiele sprzeczności, co nakazuje podchodzić do podawanych przez niego danych historycznych z ostrożnością.

W jednym ze swych dzieł Flawiusz pisze, że od wyjścia Żydów z niewoli babilońskiej do objęcia władzy przez Arystobula minęło 471 lat i 3 miesiące37. W innym ze swych dzieł zaś podaje, że okres ten wynosił 481 lat i 3 miesiące38.

W jednym ze swych dzieł Flawiusz pisze, że podczas jednej z bitew Aleksandra z Demetriuszem ten pierwszy miał u boku 6200 najemników i 20000 Żydów, zaś Demetriusz miał 3000 jeźdźców i 40000 pieszych żołnierzy39. W innym dziele Flawiusz jednak podaje inne liczby: Aleksander miał przy sobie tylko 10000 Żydów i 8000 najemników, zaś Demetriusz miał 14000 pieszych żołnierzy40.

Raz Flawiusz pisze41, że żona Heroda, Mariamme, była córką Hirkana, kiedy indziej pisze, że była ona wnuczką Hirkana42.

Raz Flawiusz na temat oblężenia zbuntowanej Jerozolimy w 37 roku n.e. (była oblegana przez Sosjusza i Heroda) pisze, że upadła ona po 6 miesiącach43, zaś kiedy indziej pisze, że upadła już po 55 dniach44, co nie daje nawet okresu dwóch miesięcy.

Raz Flawiusz pisze, że Herod podjął decyzję o odbudowaniu świątyni w 18. roku swego panowania45, zaś kiedy indziej pisze, że nastąpiło to w 15. roku jego panowania46.

Opisując proces Antypatra, Flawiusz raz pisze, że „Herod trwał w gniewie i łzy nie uronił”47, kiedy indziej zaś pisze, że w czasie tego procesu „samemu Herodowi wyraźnie serce zmiękło, choć nie chciał tego okazać”48. Swoją drogą to ciekawe, skąd Flawiusz wiedział, co działo się w sercu Heroda, skoro nie chciał on przecież tego okazać.

Raz Flawiusz pisze, że Damasceńczycy wymordowali 10500 Żydów49, dalej w tym samym dziele zawyża tę liczbę aż do 1800050.

Raz Józef umieszcza tzw. epizod tyberiadzki przed opisem zaburzeń w Tarichei51, kiedy indziej zaś po nim52.

Opisując przybycie pewnego posłańca i ukaranie go, Flawiusz raz pisze, że był tylko jeden posłaniec. Kara, jaka miała spotkać owego posłańca, to chłosta i ucięcie ręki53. Kiedy indziej jednak Flawiusz pisze, że posłańców było w tamtej sytuacji wielu i wspomina tylko o karze chłosty, jaka ich dosięgła54.

Raz Flawiusz pisze, że dał 5 dni zwolennikom Jana z Gischali na opuszczenie go55, kiedy indziej zaś podaje, że czas ten wynosił aż 22 dni56.

Raz Flawiusz pisze w związku z pewnym wydarzeniem, że najpierw obwarował Tyberiadę, a dopiero potem Taricheę57, kiedy indziej jednak twierdzi, że najpierw obwarował Taricheę a dopiero potem Tyberiadę58.

Raz Flawiusz pisze, że śmierć Agryppy przeszkodziła mu w rozbudowie muru Jerozolimy59. Kiedy indziej Flawiusz pisze, że rozbudowie tej przeszkodziła nie śmierć Agryppy, lecz strach Agryppy przed tym, że dowie się o tych planach Klaudiusz60. Przy jeszcze innej okazji Flawiusz pisze, że Agryppa zaprzestał tej rozbudowy nie dlatego, że bał się, iż o tych planach dowie się Klaudiusz, ale dlatego, że Klaudiusz się o tym po prostu dowiedział i zabronił Agryppie tej rozbudowy61.

Raz Flawiusz pisze, że obwód trzeciego muru Jerozolimy miał 9 – 10 km62. Jednocześnie podaje jednak63, że cały obwód Jerozolimy, którego trzeci mur był tylko częścią, miał zaledwie 33 stadia, czyli 6 km.

W jednym ze swych dzieł Flawiusz, pisząc o Alanach, odsyła do wcześniejszych partii tegoż swego dzieła, gdzie miał już o nich wspominać wcześniej64. W rzeczywistości wcześniej Flawiusz nigdzie o nich nie pisał.

Reasumując, wyliczone powyżej błędy nie dyskredytują Flawiusza jako historyka. Każdy się myli. Jednakże powyższe zestawienie dowodzi zarazem tego, że Flawiusz jest historykiem nieco niedbałym i tak zdecydowane przeciwstawianie jego relacji przekazom Nowego Testamentu jest nieuzasadnione.

(grudzień 2004)

PRZYPISY:

1 Taka tendencja w rozumowaniu bardzo silnie występuje zwłaszcza u Uty Ranke-Heinemann, Nie i Amen, Gdynia 1994, s. 22n, która uważa, że to Flawiusz, a nie Łukasz ma rację w kwestii daty spisu Kwiryniusza.

2 Por. Józef Flawiusz, Wojna żydowska, I, 1, 4.

3 Wszystkie informacje o błędach Flawiusza podaję za: J. Radożycki, Komentarz, w: Józef Flawiusz, Wojna żydowska, Warszawa 1995, s. 423n; tenże, Komentarz, w: Józef Flawiusz, Przeciw Apionowi, Autobiografia, Warszawa 1996, s. 155n.

4 Por. Józef Flawiusz, Wojna żydowska, I, 1, 4.

5 Tamże, I, 1, 6.

6 Tamże, I, 2, 1.

7 Tamże, I, 3, 1.

8 Tamże, I, 10, 8.

9 Tamże, I, 10, 3.

10 Tamże, I, XIII, 6.

11 Tamże, I, XII, 3.

12 Tamże, II, VI, 2.

13 Tamże, II, 7, 4.

14 Tamże, II, IX, 1; Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XVIII, 2, 2.

15 Tenże, Wojna żydowska, II, IX, 5; tenże, Dawne dzieje Izraela, XVIII, 6, 10.

16 Tenże, Wojna żydowska, II, 10, 1.

17 Por. Filon, Leg. ad Caium, 207.

18 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, II, XI, 1.

19 Por. Swetoniusz, Caligula, 59, 1.

20 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, II, XVI, 4.

21 Tamże, III, 3, 3.

22 Tamże, IV, 10, 4.

23 Tacyt, Hist., 2,79n; Swetoniusz, Wespazjan, 6.

24 Józej Flawiusz, Wojna żydowska, V, IV, 3.

25 List Arysteasza, 105; Euzebiusz, Preparatio evangelica, IX, 36. W Przeciw Apionowi, I, 22, 197 Flawiusz cytuje Hektajosa, który twierdzi, że obwód Jerozolimy wynosi ok. 50 stadiów, tzn. 9 km.

26 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, V, IX, 4.

27 Tamże, VI, 10, 1.

28 Tamże, VII,4, 2.

29 Tamże, VII, 10, 4.

30 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XI, 6, 1.

31 Tenże, Przeciw Apionowi, I, 14.

32 Tamże, I, 16.

33 Tamże, I, 18.

34 Tamże, I, 29, 33.

35 Tamże, II, 9. Idumejskie jest natomiast miasto Adora. Prawdopodobnie z tym miastem Flawiusz pomylił wspomnianą Dorę.

36 Tamże, II, 11.

37 Tenże, Wojna żydowska, I, 3, 1.

38 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XI, 1.

39 Tamże, XIII, 14, 1.

40 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, I, 4, 5.

41 Tamże, I, XIII, 6.

42 Tamże, I, XII, 3.

43 Tamże, V, IX, 4.

44 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XIV, 16, 2.

45 Tamże, XV, 11, 1.

46 Józef Flawiusz, Wojna żydowska, I, 21, 1.

47 Tamże, I, 32, 3.

48 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XVII, 5, 5.

49 Tenże, Wojna żydowska, II, XX, 2.

50 Tamże, VII, 8, 7.

51 Józef Flawiusz, Autobiografia, 16.

52 Tenże, Wojna żydowska, II, 21, 6.

53 Tenże, Autobiografia, 30.

54 Tenże, Wojna żydowska, II, 21, 5.

55 Tamże, II, 21, 7.

56 Józef Flawiusz, Autobiografia, 66.

57 Tenże, Wojna żydowska, III, 10, 1.

58 Tenże, Autobiografia, 32.

59 Tenże, Wojna żydowska, II, XI, 6.

60 Tamże, V, IV, 2.

61 Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, XIX, VII, 2.

62 Tenże, Wojna żydowska, V, IV, 3.

63 Tamże.

64 Tamże, VII, 7, 4.

Print Friendly, PDF & Email

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

CAPTCHA ImageChange Image